Sanktuarium na Świętym Krzyżu

Klasztor na Łysej Górze to jeden z najważniejszych zabytków gór świętokrzyskich. Klasztor, leży na Świętym Krzyżu - to inna nazwa Łysej Góry, która jest drugim co do wielkości szczytem Gór Świętokrzyskich. Łysa Góra to szczególne miejsce. Według legend odbywały się tam sabaty czarownic. W czasach pogańskich w miejscu tym funkcjonowało wielkie sanktuarium pogańskie. Dokładna data założenia opactwa Benedyktów na Łysej Górze nie jest znana.

Święty Krzyż

Opactwo na Świętym Krzyżu, Źródło: Wikipedia, Autor: Paweł Cieśla

Według legendy założył je Bolesław Chrobry w 1 006 roku. Jednak jak pokazują najnowsze badania naukowe klasztor powstał z inicjatywy Bolesława Krzywoustego. Budynki klasztorne powstawały w różnych okresach i były wielokrotnie niszczone w wyniku wojen i pożarów. W pierwszych wiekach swego istnienia opactwo nosiło nazwę Świętej Trójcy, od głównego ołtarza klasztoru. Od XIV wieku opactwo nosi nazwę Świętego Krzyża, gdyż przechowywane są tam relikwie krzyża, na którym miał umrzeć Jezus Chrystus. Relikwie te przekazał ojcom Benedyktom syn króla węgierskiego Stefana I, św Emeryk.

Od tamtej pory klasztor stał się miejscem kultu i licznych pielgrzymek wiernych z różnych stron świata. Klasztor na Łysej Górze wielokrotnie był grabiony i niszczony. Ale dzięki hojności wiernych zawsze był odbudowywany. Klasztor przeżył m.in. najazdy Tatarów, Litwinów, Szwedów i Austriaków w wyniku, których ucierpiały budynki klasztorne i same relikwie. Obecny kształt kościół uzyskał w roku 1806, kiedy został odbudowany po wielkim pożarze z 1777r.

Również w czasie trwania I i II wojny światowej klasztor był zdewastowany i popadł w ruinę. W 1918 roku carskim nakazem zlikwidowano klasztor i utworzono w jego murach ciężkie więzienie. W czasie wojny Niemcy utworzyli w murach klasztoru obóz zagłady jeńców radzieckich.

Na polanie pod szczytem znajduje się zbiorowa mogiła ofiar zagłady, których liczbę szacuje się na 8 tysięcy. Po wojnie w mury klasztoru powrócili zakonnicy, a sam gmach zaczęto starannie odbudowywać. Wnętrze klasztoru utrzymane jest w stylu klasycystycznym. Zobaczyć tam można liczne zabytki. Znajdują się tam obrazy, które przedstawiają historię Łysej Góry, oraz historię przewiezienia do klasztoru relikwii św. krzyża.

Krypta na Świętym Krzyżu

Krypta na Świętym Krzyżu, Źródło: Wikipedia, Autor: Reytan

Szczególną atrakcją kaplicy jest krypta grobowa. Wewnątrz możemy oglądać szczątki ludzkie w otwartych i opisanych trumnach. Leżą tam: fundator kaplicy Mikołaj Oleśnicki, jego żona Zofia, dzieci Oleśnickich, nieznany uczestnik Powstania Styczniowego, opat Sierakowski i w centralnie ustawionej trumnie książę Jeremi Wiśniowiecki. Warto odwiedzić także Muzeum Przyrodniczo-Leśne mieszczące się obecnie w dawnym zachodnim skrzydle klasztornym.